Sociale ontwrichting in Nederland: Als de grond onder je voeten weg valt

Kijken door een andere bril 

Achtergrond
Met regelmaat zien wij in de media voorbeelden van maatschappelijke of sociale ontwrichting. Het zijn vaak gebeurtenissen met fysieke en sociaalpsychologische aspecten, die een grote impact hebben op gezondheid, welzijn en gevoel van geluk. Denk daarbij aan overstromingen en aardbevingen, maar ook aan omvangrijke ontruimingen zoals de ontmanteling van een recreatieterrein of de beëindiging van illegale, permanente bewoning. In de beleving van inwoners weegt het aantal gedupeerden dan vaak zwaarder dan de economische schade die in veel gevallen hersteld kan worden. Het gaat om schrijnende situaties die gepaard gaan met gevoelens van machteloosheid en geen kant meer op kunnen. En met een mogelijk verlies aan vertrouwen in de overheid. Gevoelens die in de praktijk kunnen leiden tot gezondheidsproblemen, zoals chronische stress en ziekte. In de praktijk wordt doorgaans het economische en veiligheidsbelang als beste aanvliegroute gezien voor een oplossing. Maar willen wij sociale ontwrichting tegengaan en zorg dragen voor de publieke gezondheid, dan gaat het enerzijds over het beperken van de kansen op het ontstaan van zo’n gebeurtenis. Anderzijds is het beperken van de (fysieke- en sociaalpsychologische) gevolgen zoals hierboven geschetst, minstens zo belangrijk. Dit is alleen gemakkelijker gezegd dan daadwerkelijk gedaan.

In deze track vragen wij je om met verschillende brillen op, naar twee voorbeelden van sociale ontwrichting te kijken. Beiden hebben grote gevolgen voor de publieke gezondheid.

We zetten in drie tijdblokken de bril op van respectievelijk de burger; de professional en de wetenschapper. Vanuit deze drie perspectieven belichten we het vraagstuk van permanente campingbewoning aan de hand van de casus Fort Oranje en zoomen we in op de casus over de aardbevingenproblematiek in Groningen. We oordelen niet en zeggen niet wat goed of fout is. We willen je vooral laten ervaren wat er gebeurt als je door een bepaalde bril kijkt om vervolgens hierover met elkaar het goede gesprek te voeren.

Fort Oranje in het Brabantse Rijsbergen was ooit een 5-sterrencamping, maar de gemeente Zundert besloot in 2014 wegens terugkerende criminaliteit het terrein te sluiten. Op verzoek van de gemeente inspecteert de GGD West-Brabant in dat jaar 28 van de circa 280 caravans en de bijbehorende leefomgeving. Er werden 58 volwassenen en 44 kinderen geteld. In 60 procent van de gevallen gaven bewoners aan dat ze hulp nodig hadden. Een kwart van de bewoners had financiële problemen. In de periode tussen 2014 en 2017 is vanuit het perspectief van preventie en zorg voor de bewoners, inzet gepleegd op bestuurlijk en uitvoerend niveau. De camping met alle problematiek haalde maandenlang het nieuws en was meermalen het gesprek van de dag. Fort Oranje was daarmee de aanleiding om de problematiek breder te onderzoeken. Want er zijn meer recreatieterreinen en ‘vergeten plekken’ in ons land, waarbij een deel van de bewoners (die illegaal wonen), met de rug tegen de muur staat, omdat ze geen alternatief hebben. Ook hier zien we dat een vergelijkbare problematiek dagelijks een ontwrichtende rol speelt en een grote impact heeft op de volksgezondheid.

De aardbevingsproblematiek zoals die speelt in de provincie Groningen, heeft een omvang en uitwerking die zijn gelijke niet kent in onze recente geschiedenis. Het is een in de tijd geëscaleerde situatie, met een stapeling van problemen die de inwoners van het gebied chronisch parten speelt en die inmiddels als rampzalig wordt beleefd. Bijna dertig jaar na de start van de bevingen is er nog dagelijks onduidelijkheid over de schadevergoeding en versterking. Juist deze voortdurende onduidelijkheid heeft het beleefde veiligheidsgevoel onder de inwoners ernstig aangetast. Het is inmiddels de hoofdoorzaak van de gerapporteerde stress. De aardbevingen zelf, die zich in afnemende mate nog voordoen, zijn niet of nauwelijks de oorzaak meer van de gezondheidsgevolgen. De uitingen van stress zijn zeer verschillend, zoals woede, machteloosheid en depressie. De situatie is dusdanig complex en uniek dat er geen pasklare oplossingen voorhanden zijn. Wat doet een ontwrichtende situatie met mensen? Groningen is een voorbeeld ter illustratie van de problematiek.

In deze track wordt duidelijk hoe ogenschijnlijk twee verschillende casussen, toch veel overeenkomsten kunnen hebben en hoe we daar juist ook veel van kunnen leren.

Trackleiders
Mirjam van de Wijgert, Directiesecretaris en -adviseur GGD West Brabant, 06 2263 73 52
Jolianne Hellemans, GGD Groningen, 06 30418331

Deelsessies
1. Vanuit het perspectief van de burger - 10.30-12.00 uur

2. Vanuit het perspectief van de professional - 13.45-15.00 uur

3. Vanuit het perspectief van de wetenschapper - 15.30-17.00 uur

  • Deel deze informatie:
  • Facebook Social Share
  • Twitter Social Share
  • Linkedin Social Share